یک کارشناس حوزه انرژی با اشاره به آسیب‌های واردشده به تأسیسات گازی و تداوم ناترازی تولید و مصرف، هشدار داد که کسری گاز کشور در روزهای اوج مصرف زمستان ممکن است به روزانه ۳۰۰ تا ۳۳۰ میلیون مترمکعب برسد.
به گزارش نیمرخ/ «علیرضا سلطانی» در گفت‌وگو با ایرنا با تشریح وضعیت تولید و تأمین گاز کشور اظهار کرد: تراز گاز کشور در سال جاری با چالش‌های کم‌سابقه‌ای مواجه شده که حاصل انباشت مشکلات ساختاری سال‌های گذشته و خسارات ناشی از جنگ اخیر است.
وی با اشاره به اظهارات معاون اول رئیس‌جمهور درباره احتمال کسری ۵۰۰ میلیون مترمکعبی گاز در نیمه دوم سال افزود: شکاف میان تولید و مصرف، ضرورت صرفه‌جویی و اتخاذ راهکارهای فوری برای مدیریت انرژی را بیش از گذشته نمایان کرده است.
ناترازی گاز؛ از کسری ۲۰۰ میلیون مترمکعبی تا نگرانی برای زمستان
این کارشناس انرژی با اشاره به ریشه‌های ساختاری ناترازی گاز گفت: رشد مصرف داخلی از یک‌سو و محدودیت سرمایه‌گذاری در طرح‌های توسعه و افزایش برداشت از میدان‌های گازی از سوی دیگر، موجب شده است کشور طی سال‌های اخیر با ناترازی مستمر مواجه باشد.
به گفته سلطانی، کسری گاز در روزهای اوج مصرف زمستان سال‌های گذشته حدود ۲۰۰ میلیون مترمکعب در روز برآورد می‌شد؛ وضعیتی که امسال با آسیب‌های واردشده به بخشی از تأسیسات تولید گاز تشدید شده است.
وی با اشاره به خسارات ناشی از جنگ ۴۰ روزه به بخشی از پالایشگاه‌های گازی پارس جنوبی اظهار کرد: طبق اعلام مسئولان، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید روزانه گاز از مدار خارج شد. با احتساب ناترازی پیشین، میزان کسری بالقوه می‌توانست به حدود ۴۳۰ میلیون مترمکعب در روز برسد.
سلطانی افزود: بر اساس اظهارات متولیان صنعت گاز، پیش‌بینی شده است با بازگشت بخشی از ظرفیت آسیب‌دیده تا پایان مهرماه، حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از افت تولید جبران شود. با این حال، احتمال کسری روزانه ۳۰۰ تا ۳۳۰ میلیون مترمکعب گاز در ماه‌های سرد، همچنان نگرانی جدی محسوب می‌شود.
وی تأکید کرد: مدیریت هم‌زمان تولید، ذخیره‌سازی و بهینه‌سازی مصرف، برای عبور از روزهای سرد پیش‌رو ضرورتی اساسی است.
جلوگیری از قطع گاز صنایع؛ اولویت دولت در زمستان
این کارشناس حوزه انرژی با تأکید بر ضرورت بازنگری در الگوی توزیع و مصرف گاز اظهار کرد: در سال‌های گذشته، حفظ پایداری گازرسانی به بخش خانگی در اولویت قرار داشت و در روزهای اوج مصرف، بخش مهمی از بار جبران کسری بر دوش صنایع، مجتمع‌های پتروشیمی و نیروگاه‌ها قرار می‌گرفت.
وی افزود: محدودیت گاز صنایع و نیروگاه‌ها در دوره‌های چند هفته‌ای تا یک‌ماهه، آنها را به استفاده از سوخت‌های جایگزین مانند گازوئیل و مازوت سوق می‌داد؛ موضوعی که به‌ویژه در کلان‌شهرها پیامدهای زیست‌محیطی و آلودگی هوا را به دنبال دارد.
سلطانی با اشاره به محدودیت‌های برق صنایع در تابستان گفت: بخش صنعت پس از تحمل محدودیت‌های شدید برق، تاب‌آوری کمتری در برابر قطع گاز زمستانی دارد. توقف هم‌زمان فعالیت کارخانه‌ها می‌تواند تولید ملی، درآمدهای ارزی، اشتغال و معیشت خانوارها را تحت تأثیر قرار دهد.
وی ادامه داد: سیاست دولت بر پرهیز از قطع گاز صنایع و صیانت از اشتغال متمرکز شده است، اما استمرار این رویکرد به شرایط سیاسی و امنیتی و میزان ناترازی در ماه‌های آینده بستگی دارد.
تعرفه‌های جدید گاز چقدر مصرف را کاهش داد؟
سلطانی با اشاره به اجرای نظام چهارپله‌ای تعرفه‌گذاری گاز از مهرماه سال گذشته گفت: این سیاست با هدف افزایش هزینه مصرف‌های نامتعارف و پرمصرف اجرا شد و در زمستان توانست مصرف گاز بخش خانگی را حدود ۵.۸ تا ۶ درصد کاهش دهد.
وی افزود: هرچند این میزان کاهش به پایداری مقطعی شبکه کمک کرد، اما برای مهار کامل ناترازی کافی نیست و نشان می‌دهد ابزارهای قیمتی به‌تنهایی نمی‌توانند مصرف گاز را به شکل مؤثر مدیریت کنند.
این کارشناس انرژی، نوسازی تجهیزات گرمایشی، استانداردسازی موتورخانه‌ها، جایگزینی بخاری‌های فرسوده و ارتقای راندمان حرارتی ساختمان‌ها را از اقدامات ضروری برای کاهش مصرف دانست.
به گفته وی، تا زمانی که اصلاح تجهیزات و افزایش بهره‌وری به‌صورت جدی دنبال نشود، تغییر تعرفه‌ها به‌تنهایی دستاورد چشمگیری در مهار ناترازی نخواهد داشت.
توسعه بی‌ضابطه شبکه گاز؛ یکی از ریشه‌های ناترازی
این کارشناس حوزه انرژی، گسترش شبکه گازرسانی بدون توجه کافی به آمایش سرزمینی و محدودیت منابع تولید را از دیگر عوامل تشدید ناترازی دانست.
وی اظهار کرد: ضریب نفوذ گازرسانی به حدود ۹۹ درصد جمعیت شهری و نزدیک به ۹۵ درصد جمعیت روستایی رسیده است؛ توسعه‌ای که به گفته او، در برخی موارد بدون توجه کافی به تنوع سبد انرژی و محدودیت‌های تولید انجام شده است.
سلطانی تأکید کرد: مدیریت شبکه گسترده گاز کشور، علاوه بر اصلاح قیمت‌ها، به افزایش بهره‌وری فنی، تنوع‌بخشی به منابع انرژی و اصلاح الگوی ساخت‌وساز نیاز دارد.
کارورهای انرژی و بورس؛ راهکاری برای کاهش مصرف گاز
این کارشناس انرژی، استفاده از ظرفیت شرکت‌های خدمات انرژی یا کارورهای بهینه‌سازی را یکی از راهکارهای غیرقیمتی مدیریت مصرف دانست و گفت: این شرکت‌ها می‌توانند با ورود به بخش‌های خانگی، تجاری، صنفی و تولیدی، تجهیزات گرمایشی و سامانه‌های احتراق را اصلاح و نوسازی کنند.
به گفته سلطانی، گاز صرفه‌جویی‌شده در چارچوب ضوابط مربوط، از طریق گواهی‌های صرفه‌جویی در بورس انرژی قابلیت عرضه دارد؛ سازوکاری که می‌تواند زمینه بازگشت سرمایه و کسب درآمد برای سرمایه‌گذاران را فراهم کند.
وی افزود: اجرای این الگو می‌تواند هم‌زمان به کاهش فشار بر شبکه گاز، توجیه اقتصادی سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و کاهش هزینه انرژی مشترکان منجر شود.
سلطانی با تأکید بر ضرورت فرهنگ‌سازی، اطلاع‌رسانی شفاف و جلب اعتماد عمومی گفت: گسترش این سازوکار در سطح ملی به مشارکت مؤثر مشترکان و سرمایه‌گذاران نیاز دارد.
هشدار درباره افت فشار گاز در استان‌های شمالی
سلطانی با اشاره به شرایط فنی شبکه انتقال گاز، استان‌های شمالی را به دلیل قرار گرفتن در انتهای خطوط سراسری، در معرض ریسک بیشتر افت فشار یا قطعی گاز خانگی در روزهای اوج مصرف دانست.
وی تأکید کرد: برای مدیریت این شرایط باید تدابیر پیش‌دستانه در دستور کار قرار گیرد؛ از جمله آماده‌سازی وسایل گرمایشی جایگزین برای مناطق روستایی و دورافتاده و مدیریت مصرف در ویلاها و واحدهای خالی از سکنه.
این کارشناس انرژی همچنین به تلاش‌ها برای واردات گاز از کشورهای همسایه اشاره کرد و گفت: مذاکرات با روسیه هنوز به مرحله عملیاتی نرسیده، اما رایزنی‌ها درباره واردات و سوآپ گاز از ترکمنستان می‌تواند در تأمین گاز استان‌های شمالی مؤثر باشد.
وی البته با اشاره به سابقه اختلافات قیمتی و عملیاتی در همکاری گازی با ترکمنستان، تأکید کرد که نباید تمام برنامه‌ریزی‌ها را به واردات گاز وابسته کرد.
سه راهکار فوری برای عبور از زمستان پرریسک
سلطانی با تأکید بر ضرورت مدیریت هم‌زمان عرضه و تقاضای انرژی، استفاده حداکثری از سوخت مایع در نیروگاه‌ها را یکی از راهکارهای فوری برای آزادسازی ظرفیت گاز عنوان کرد؛ راهکاری که به گفته وی، با وجود ضرورت فنی، می‌تواند پیامدهای زیست‌محیطی و آلودگی هوا را تشدید کند.
وی همچنین مدیریت مصرف در مناطق انتهای خطوط انتقال گاز، به‌ویژه استان‌های شمالی، و اجرای برنامه‌های اضطراری برای کاهش مصرف را ضروری دانست.
این کارشناس حوزه انرژی افزود: در روزهای اوج سرما، تدابیری مانند دورکاری کارکنان، کاهش ساعات کاری ادارات و غیرحضوری شدن مدارس و دانشگاه‌ها می‌تواند در زمره ابزارهای مدیریت مصرف قرار گیرد.
سلطانی هشدار داد: حتی در صورت نبود شوک‌های جدید سیاسی و امنیتی، کسری روزانه ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب گاز در اوج سرما می‌تواند دولت را به اتخاذ تصمیمات اضطراری وادار کند؛ تصمیماتی که ممکن است دامنه آنها از بخش صنعت فراتر برود.
وی تأکید کرد: جلوگیری از اختلال در فعالیت صنایع، حفظ اشتغال و تأمین پایدار گاز خانگی، مستلزم برنامه‌ریزی پیش‌دستانه، افزایش بهره‌وری و مدیریت هوشمند مصرف در ماه‌های پیش‌رو است.