بررسی قیمت هفت قلم دارو در یک سال گذشته، از جهش چند برابری هزینه درمان حکایت دارد؛ به طوریکه قیمت استامینوفن کدئین به ۶۵۰ هزار تومان و آموکسیسیلین به ۱.۲ میلیون تومان رسیده و نگرانیها درباره افزایش پرداخت از جیب بیماران را بیشتر کرده است.
به گزارش نیمرخ/ با نگاهی گذرا به قیمت داروها در پیشخوان داروخانه ها، به راحتی متوجه افزایش چند برابری قیمت آنها در یک سال اخیر می شوید.این تغییرها بدین شرح است:
۱. گاباپنتن ۳۰۰ در شهریور ۱۴۰۴، ۳۰۰ هزار تومان بوده و در شهریور ۱۴۰۵، به ۹۶۰ هزار تومان رسیده است.
۲. قیمت استامینوفن کدئین از ۱۳۷ هزار تومان در شهریور ۱۴۰۴، به ۶۵۰ هزار تومان در شهریور ۱۴۰۵، افزایش یافته است.
۳. فلوکستین ۲۰ از ۱۷۵ هزار تومان به ۳۵۰ هزار تومان رسیده است.
۴. ایبوپروفن از ۲۰۰ هزار تومان به ۴۲۰ هزار تومان افزایش قیمت داشته است.
۵. اسویکس از ۹۷ هزار و ۸۰۰ تومان به ۳۰۰ هزار تومان رسیده است.
۶. آموکسی سیلین از ۳۲۰ هزار تومان به یک میلیون و ۲۳۰ هزار تومان، رسیده است.
۷. قرص کلاریترومایسین از ۴۵۰ هزار تومان در شهریور ۱۴۰۴، به یک میلیون و ۵۸۰ هزار تومان در شهریور ۱۴۰۵ رسیده است.
به نوشته مهر،این هفت قلم دارو، به مثابه مشت نمونه خروار است. زیرا، می توان همین افزایش قیمتها را در سایر اقلام دارویی مشاهده کرد.
آنچه مسلم است، اینکه شاهد افزایش حداقل ۳ برابری قیمت اقلام دارویی در فاصله یک ساله هستیم. در همین حال، بیمهها نتوانسته اند این شکاف قیمتی را برای بیماران و مردم، کاهش دهند و در نتیجه آن، پرداختی از جیب بیمار بابت هزینههای دارویی، افزایش یافته و به مرز ۸۰ درصد رسیده است.
ریشه گرانی و کمبود دارو از نگاه مجلس
حسینعلی حاجی دلیگانی، نایب رئیس کمیسیون اصل نود مجلس با اشاره به وضعیت بحرانی تهیه برخی اقلام دارویی، گفت: بسیاری از بیماران به دلیل گرانی، کمبود و یا اختلاف قیمتهای مصوب سازمان غذا و دارو با میزان پوشش سازمانهای بیمهگر، در شرایط دشواری برای تأمین داروهای حیاتی خود قرار دارند.
وی افزود: قیمت برخی اقلام دارویی همچون مرکاپتوپورین، آمفوتریسین بی و لیپوزومال پیش از آنکه به سازمانهای بیمهگر ابلاغ شود و تحت پوشش عملیاتی آنها قرار گیرد، در سامانههای مرتبط با وزارت بهداشت درج شده و به داروخانهها ابلاغ میشود که این موضوع باعث پرداخت اختلاف قیمت توسط بیماران و بروز نارضایتی شده است.
حاجی دلیگانی، با توجه به اینکه تأخیر در اصلاح قیمت دارو در سامانههای غذا و دارو تا اعمال قیمت جدید توسط بیمه موجب پرداخت یک ماه هزینههای گزاف از سوی بیمار میشود، پیشنهاد داد تا قیمت اقلام دارویی ابتدا در سامانههای سازمانهای بیمهگر اصلاح شود.
سلمان اسحاقی، نایب رئیس کمیسیون بهداشت مجلس نیز می گوید: تصمیمات کلامی دولت منجر به بحران کمبود جدی دارو شده است: «ارز دولتی که باید در اختیار نظام سلامت قرار گیرد متوقف و با تعلل تخصیص پیدا میکند، رویهای که از گذشته بوده و یا صد درصد تخصیص پیدا نمیکرد یا به موقع نبوده و به افزایش قیمت دارو منجر شده است.» به اعتقاد اسحاقی، مسالهعدم تعهد بیمهها نیز در این زمینه بیتاثیر نیست؛ چراکه در نظام سلامت ضعیفترین بخش هستند و توانایی پرداخت مابهالتفاوت افزایش قیمت دارو را ندارند. »
نایب رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس میگوید: این امر به امتناع داروخانهها برای عرضه داروهایی که تحت تکلیف بیمهها هستند، منجر میشود و همین موجب میشود دارو از بازار سیاه سر در بیاورد. بیتوجهی به تولید دارو در کشور نکته دیگری است که اسحاقی معتقد است در رشد قیمتها اثرگذار است و میگوید هیچ منابع جدیدی در دوران جنگ شناسایی و تامین نشده است و نسبت به آن هشدار میدهد: «هشدار میدهیم که جامعه با پدیده پذیرش تداوم درد از سوی بیماران بهدلیل گرانی دارو روبهرو خواهد شد؛ چراکه بیمار وقتی میبیند هزینه درمان افزایش یافته و هزینه تامین دارو نیز بسیار گران است، درمان را متوقف و به سمت درمانهای خانگی میرود.»
هشدار چالش در تامین داروهای ساده تا پایان سال
به نوشته دنیای اقتصاد ،او هشدار میدهد که احتمال دارد قیمت بعضی داروها تا چندین برابر افزایش یافته و تا پایان سال به جایگاهی برسد که برخی بیماران نخواهند توانست داروهای ابتدایی درباره بیماریهای سادهای همچون آنفلوآنزا و سرماخوردگی را تامین کنند و خواستار ورود قوه قضائیه به این ماجرا شد. به گفته اسحاقی، شاهد مرگ برخی بیماران سرطانی و بیماران هموفیلی هستیم؛ چراکه داروهای داخلی عوارض زیادی دارد و باید از داروهای خارجی استفاده میکردند و در این برهه بهدلیل تحریمهای ظالمانه آمریکا و افزایش قیمت ارز از این ظرفیت استفاده نشد و شاهد اتفاق نامبارک در افزایش تعداد فوتیها بودیم.
نایب رئیس کمیسیون بهداشت مجلس درباره تاثیر جنگ در بحران تامین، عرضه و افزایش قیمت دارو میگوید: «جنگ یک ابزار برایعدم پاسخگویی دولت است. ما معتقدیم با کشورهای چین و روسیه و پاکستان و هندوستان در ارتباط هستیم و اگر در گزارشها میگویند که با این کشورها در ارتباط هستند و از ما حمایت کردند و چنین ارتباطی وجود دارد، استفاده از واژه جنگ فقط برای فرار از پاسخگویی در این حوزه است.»
جنگ بهانه است
او در واکنش به اینکه در این مدت چقدر دارو از این کشورها وارد شده است، میگوید این باید یک مطالبه و در قالب سوال باشد: «آقای پوتین اعلام کردند در یک سال گذشته که ایران درگیر جنگ بود برای تامین کالاها کمک کرده است، آیا دولت در این کالاها تامین دارو و تجهیزات اولیه پزشکی را لحاظ کرده است؟ براساس پیگیری که کردیم در هیچکدام از مذاکرات تامین دارو دیده نشده است.» اسحاقی میگوید در مذاکرات پاکستان انتظار داشتیم که با صلیب سرخ رایزنی شود. دولت به نظام حقوق بینالملل توجهی نمیکند و این اراده در مذاکرات ایران وجود نداشته که درباره تامین دارو به آن توجه ویژه کنند.
او در واکنش به اینکه آیا برای برداشت از صندوق توسعه ملی در راستای تامین ارز دارو و جلوگیری از کاهش قیمتها رایزنی انجام شده یا خیر میگوید: «رایزنی انجام شده است. صندوق توسعه ملی یکی از ارکانهای حاکمیتی است و مجلس ضعف نظارتی خود را در حوزه نهادهای حاکمیتی درک میکند و نمیداند منابع اعتباری که برای نهادهایی همچون بنیاد مستضعفان و بنیاد علوی، از صندوق توسعه ملی دیده شده در کجا هزینه میشود و مجلس هیچ ردی ندارد که اعتبارات کجا هزینه میشود و چرا این منابع در نظام سلامت هزینه نمیشود.»
افزایش هزینه حملونقل دارو
«محمد هاشمی» سخنگوی سازمان غذا و دارو معتقد است که افزایش قیمت دارو را نمیتوان صرفا به یک عامل نسبت داد و میگوید: «افزایش هزینه مواد اولیه، بستهبندی، حملونقل، نرخ ارز و سایر نهادههای تولید، در کنار شرایط اقتصادی و تحولات ماههای اخیر، بر قیمت تمامشده دارو اثر گذاشته و اصلاح قیمت یکی از ابزارهای حفظ تولید و استمرار تامین است.»
وی همچنین افزایش هزینه حملونقل را نیز در این زمینه اثرگذار میداند و میگوید: «در ماههای اخیر هزینه حمل برخی محمولهها به شکل قابلتوجهی افزایش یافته است؛ بهعنوان نمونه هزینه حمل یک کانتینر از مسیرهایی مانند هند و چین که پیشتر حدود دو تا سه هزار دلار بود، در مقاطعی به حدود ۳۰ هزار دلار رسیده است.» سخنگوی سازمان غذا و دارو درباره این دیدگاه که جنگ صرفا بهانهای برای توجیه مشکلات بازار دارو بوده است، تاکید دارد که نمیتوان فاکتور جنگ را از معادلات تامین دارو حذف کرد: «همانطور که درست نیست همه مشکلات موجود را به جنگ نسبت دهیم. کمبود دارو معمولا یکشبه ایجاد نمیشود و ممکن است ریشه آن به چهار یا پنج ماه قبل بازگردد. در سال گذشته نیز با وجود تامین منابع ارزی، در یک دوره حدود ششماهه انتقال ارز به طرف خارجی با مشکل مواجه شد و بخشی از ارزها با تاخیر قابلتوجه منتقل شد.»
هاشمی درباره تهیه دارو از شرکتهای هندی توضیح میدهد: «در دوره جنگ نیز مسیرهای انتقال دارو و مواد اولیه با محدودیت مواجه شد. برای نمونه، در تامین برخی مواد اولیه از هند، همکاری طرف هندی وجود داشت؛ اما نبود مسیر زمینی مستقیم و محدودیت در مسیرهای دریایی و هوایی باعث شد انتقال برخی محمولهها با دشواری مواجه شود. بنابراین باید میان «تامین» و «انتقال» دارو تفاوت قائل شد. ممکن است یک شرکت دارو یا ماده اولیه را خریداری کرده باشد، اما بهدلیل محدودیتهای حملونقل یا انتقال پول، محموله با تاخیر به کشور برسد. »
تاثیر ارز بر قیمت دارو
وی همچنین نقش بیمهها در قیمت دارو را بسیار مهم میداند؛ چراکه اصلاح قیمت دارو نباید به همان میزان به افزایش پرداخت از جیب بیمار منجر شود: «وقتی قیمت تمامشده دارو افزایش پیدا میکند و برای استمرار تولید نیاز به اصلاح قیمت وجود دارد، لازم است پوشش بیمهای نیز متناسب با آن مورد توجه قرار گیرد تا فشار اصلی به بیمار منتقل نشود. از سوی دیگر، بیمهها یکی از حلقههای نقدینگی زنجیره دارو هستند. تاخیر در پرداخت مطالبات داروخانهها میتواند نقدینگی این بخش را تحت تاثیر قرار دهد و این مساله به شرکتهای پخش و تولیدکنندگان نیز منتقل شود. بنابراین حمایت بیمهای باید همزمان با اصلاح قیمت مورد توجه باشد تا اصلاح قیمت با افزایش غیرقابلتحمل سهم پرداختی مردم همراه نشود.»
وی درباره اقدامات انجامشده برای کنترل بازار دارو به تقویت ذخایر راهبردی دارو و تجهیزات پزشکی اشاره میکند و میگوید: «۷۰۰میلیون دلار برای تقویت ذخایر راهبردی اختصاص یافت که ۳۵۰میلیون دلار آن به منابع ریالی تبدیل شد و برای خرید از تولیدکنندگان داخلی مورد استفاده قرار گرفت. در بخش خارجی نیز منابع ارزی برای تامین دارو، تجهیزات پزشکی و شیرخشک اختصاص یافت و تاکنون کالاهایی به ارزش ۱۸۴میلیون دلار وارد کشور شده است.»
وی درباره استفاده از منابع صندوق توسعه ملی توضیح میدهد که در سال گذشته ۳۰۰میلیون دلار از صندوق توسعه ملی برای تامین دارو و تجهیزات پزشکی تخصیص یافت. علاوه بر این، یکمیلیارد دلار نیز با سازوکار دیگری برای حوزه دارو و تجهیزات پزشکی اختصاص یافت که از این میزان، ۷۰۰میلیون دلار برای ایجاد ذخایر راهبردی در نظر گرفته شد و ۳۰۰میلیون دلار برای پرداخت بخشی از بدهیهای نظام سلامت مورد استفاده قرار گرفت.
هاشمی در پاسخ به این موضوع که آیاعدم تخصیص بهموقع ارز در افزایش قیمت دارو موثر بوده است، این موضوع را اثرگذار میداند؛ اما معتقد است باید میان «تخصیص ارز»، «تامین ارز» و «انتقال ارز» تفاوت قائل شد: «در مقطعی منابع ارزی وجود داشت، اما مشکل اصلی انتقال ارز به طرف خارجی بود. این موضوع باعث شد برخی شرکتها با وجود اینکه ماهها قبل ریال مورد نیاز را تامین کرده بودند، نتوانند ارز خود را بهموقع دریافت کنند و در نتیجه خرید مواد اولیه یا داروی مورد نیاز با تاخیر مواجه شود. وقتی انتقال ارز چند ماه به تاخیر میافتد، اثر آن بلافاصله در بازار دیده نمیشود؛ زیرا شرکت ممکن است برای مدتی از موجودی قبلی استفاده کند، اما چند ماه بعد این تاخیر خود را در کاهش تولید، تاخیر در واردات یا کمبود دارو نشان میدهد. برای تحلیل دقیق افزایش قیمت، باید مجموعه عوامل موثر بر هزینه تولید و تامین را همزمان در نظر گرفت.»